Yabancı Mahkemelerdeki Boşanma ve Velayet Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi: Şartları, Süreci ve Yargıtay Kararları

Yabancı mahkemelerdeki boşanma kararlarının tanıma ve tenfiz işlemleri, yurt dışında boşanan Türk vatandaşlarının ve yabancıların en sık karşılaştığı hukuki süreçlerin başında gelir. Yabancı mahkemelerden alınan boşanma kararlarının Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için MÖHUK kapsamında tanıma veya tenfiz davası açılması ya da NHK m. 27 uyarınca nüfus kütüğüne tescil edilmesi gerekmektedir. Bu yazıda tanıma ve tenfiz kavramlarını, şartlarını, boşanma ve velayet kararlarına özel uygulamaları ve Yargıtay’ın emsal kararlarını pratik bir dille açıklıyoruz.

Mevzuat Çerçevesi

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, şu temel düzenlemelerle şekillendirilmiştir:

• MÖHUK m. 50 vd.: Yabancı mahkeme ilamlarının tenfizi ve tanınmasına ilişkin genel hükümler düzenlenir. Ön şartlar (MÖHUK m. 50), tenfiz şartları (MÖHUK m. 54), itiraz (MÖHUK m. 55), kısmi tenfiz (MÖHUK m. 56) ve tanıma (MÖHUK m. 58).

• MÖHUK m. 54: Tenfiz şartları: karşılıklılık (mütekabiliyet), münhasır yetki, kamu düzenine aykırılık bulunmaması, savunma hakkına uygunluk düzenlenmektedir.

• NHK m. 27/A: Yabancı boşanma kararlarının idari yolla nüfus kütüğüne tescil edilerek tanınması imkânı düzenlenir.

• 4787 Sayılı Kanun m. 4: Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizinde aile mahkemelerinin görevli olduğunu düzenler.

• AİHS Ek 7 No’lu Protokol m. 5: Eşler arası eşitlik ilkesi. Birlikte velayet kararlarının tenfizinde Anayasa m. 90 gereğince öncelikle uygulanır.

• HMK m. 341 vd.: Tanıma ve tenfiz kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir; çekişmesiz yargı işi olması nedeniyle temyiz yolu kapalıdır.

Boşanma kararı nüfusa tescil yoluyla tanınabilir mi?

Evet. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A uyarınca yabancı mahkeme kararları, kanundaki şartları taşıması halinde idari makamlar tarafından nüfus kütüğüne tescil edilerek tanınabilir.

Bu düzenlemenin pratik anlamı: Yabancı mahkemedeki boşanma kararında verilen velayet, nafaka, kişisel ilişki, tazminat ve mal rejimi hükümleri; Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında nüfus kütüğüne tescil edilemez. Bu hükümlerin Türkiye’de icra edilebilmesi için mutlaka MÖHUK uyarınca aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılmalıdır.

Velayet kararları ve birlikte velayet kararı tenfiz edilebilir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2016/10540 - K.2016/11377 - T.09/06/2016 sayılı kararında, yabancı mahkeme ilamının boşanma, velayet, nafaka ve taşınmaz gibi birden fazla konu içermesi halinde, hâkimin her bir hükmü ayrı ayrı inceleyerek kısmi tenfiz kararı verebileceğini; velayet hükmü kamu düzenine aykırı olsa bile diğer hükümlerin tenfizinin reddinin hatalı olduğunu belirtmiştir.

Birlikte velayet konusunda Yargıtay, geçmişte TMK m. 336’ya aykırı bulduğu birlikte velayet kararlarının tenfizini reddediyordu. Ancak AİHS’ye Ek 7 No’lu Protokol’ün kabulüyle bu içtihattan vazgeçilmiştir. Protokol’ün 5. maddesindeki eşler arası eşitlik ilkesi ve Anayasa m. 90 gereğince uluslararası sözleşme hükümlerinin kanunla uyuşmaması halinde sözleşme hükümlerinin üstün tutulması kuralıyla, birlikte velayet kararlarının tenfizi mümkün hale gelmiştir.

Bu kararların pratik anlamı: Hâkim, velayet kararlarının tenfizinde çocuğun üstün yararını re’sen değerlendirir. Yabancı mahkemedeki velayet kararı çocuğun yararına uygun değilse tenfiz talebi reddedilebilir. Birlikte velayet kararlarının tenfizi artık mümkündür. Kısmi tenfiz yoluyla boşanma hükmü tanınıp velayet hükmü ayrı değerlendirilebilir.

Tanıma ve tenfiz davası nerede ve nasıl açılır?

• Görevli mahkeme: Aile hukukuna ilişkin yabancı kararlar için aile mahkemesi; aile mahkemesi olmayan yerlerde ise asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir. Diğer konularda asliye mahkemesi görevlidir.

• Yetkili mahkeme: Kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri; yoksa sakin olduğu yer; bunlar yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir. (MÖHUK m. 51).

• Yargılama usulü: Basit yargılama usulüne tabidir. Çekişmesiz yargı işi niteliğindedir.

• Kanun yolu: Yalnızca istinaf yolu mümkün olup temyiz yolu kapalıdır (HMK m. 362).

• Zamanaşımı: Boşanma ilamları yenilik doğuran kararlar olduğundan zamanaşımına tabi değildir.

Dilekçeye eklenecek belgeler: MÖHUK m. 53 gereğince yabancı ilamın onanmış aslı veya onanmış örneği ve tercümesi, ilamın kesinleştiğini gösteren belge ve tercümesi eklenmelidir. Yargıtay, apostil şerhi veya konsolosluk onayı aramaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2024/7847 - K.2025/986 - T.06/02/2025).

Yabancı mahkemede verilen boşanma kararının tanınması için ne yapmalıyım?

Yurt dışında boşandıysanız ve kararınızın Türkiye’de geçerli olmasını istiyorsanız:

• Yalnızca boşanma kararı varsa: Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A uyarınca nüfus müdürlüğüne başvurarak idari yolla tanıma talep edebilirsiniz. Bu en hızlı yöntemdir.

• Velayet, nafaka, tazminat veya mal rejimi hükmü varsa: Aile mahkemesinde MÖHUK kapsamında tanıma tenfiz davası açmanız gerekir.

• Belgelerinizi hazırlayın: Kesinleşmiş yabancı mahkeme kararı, kesinleşme şerhi, apostil şerhi veya konsolosluk onayı ve noter onaylı Türkçe tercüme (MÖHUK m. 53).

• Kısmi tenfizi değerlendirin: Yabancı kararın bir kısmı kamu düzenine aykırı olsa bile, diğer hükümler için kısmi tenfiz talep edebilirsiniz.

• Birlikte velayet kararı varsa: AİHS Ek 7 No’lu Protokol ve Anayasa m. 90 çerçevesinde tenfiz talep edin.

• Nüfus müdürlüğü bildirimi: Tanıma veya tenfiz kararı kesinleştikten sonra mahkeme yazı işleri müdürlüğü 10 gün içinde o yerin nüfus müdürlüğüne bildirim yapar (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 55).

Sonuç

Yabancı mahkemelerde verilen boşanma ve velayet kararlarının Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için tanıma veya tenfiz süreci zorunludur. Boşanma hükmü; Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında idari yolla tanınabilirken, velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi hükümleri için mutlaka MÖHUK kapsamında aile mahkemesinde dava açılmalıdır. Yargıtay, kısmi tenfiz imkânını ve birlikte velayet kararlarının tenfiz edilebilirliğini kabul etmiştir. Tanıma ve tenfiz kararları çekişmesiz yargı işi olup yalnızca istinaf kanun yoluna başvurulabilir, temyiz yolu kapalıdır. Revizyon yasağı gereğince Türk mahkemeleri yabancı kararın esasını inceleyemez; yalnızca tenfiz şartlarının varlığını denetler.