Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Artık Değer Hesaplama: Sürüm Değeri, Gelir Değeri ve Değerlendirme Anı

Lex Asistan Hukuk Ekibi6 dk okuma

Artık değer hesaplama, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde en kritik ve en çok uyuşmazlık yaratan aşamadır. Boşanma, ölüm veya başka bir mal rejimine geçiş ile sona eren yasal mal rejiminin tasfiyesinde, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden borçlar düşüldükten sonra kalan miktar artık değeri oluşturur. Bu yazıda artık değer kavramını, sürüm ve gelir değeri arasındaki farkı, değerlendirme anını ve Yargıtay’ın emsal kararlarını somut örneklerle açıklıyoruz.

Mevzuat Çerçevesi

Artık değer hesaplaması ve mal rejimi tasfiyesi, şu temel düzenlemelerle şekillendirilmiştir:

  • TMK m. 225: Edinilmiş mallara katılma rejiminin sona erme hallerini düzenler. Eşlerden birinin ölümü, başka bir mal rejiminin kabulü, boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçiş. Mahkeme kararıyla sona ermede rejim dava tarihinden geçerli olarak sona erer.

  • TMK m. 229: Eklenecek değerleri düzenler. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızasız karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler.

  • TMK m. 231: Artık değer kavramını tanımlar. Edinilmiş malların toplam değerinden borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.

  • TMK m. 232: Tasfiyede malların sürüm değerlerinin esas alınacağını düzenler.

  • TMK m. 233: Tarımsal işletmelerde gelir değerinin esas alınacağı istisnayı düzenler.

  • TMK m. 234: Özel hallerde (sağ kalan eşin geçim koşulları, yatırımlar, mali durum) hesaplanan değerin uygun miktarda artırılabileceğini düzenler.

  • TMK m. 235: Değerlendirme anını düzenler. Mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle, eklenecek değerler ise devir tarihindeki değerleriyle hesaba katılır.

Artık değer nedir ve nasıl hesaplanır?

Artık değer, TMK m. 231 uyarınca her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Ekleme ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahildir. Artık değerin yarısı katılma alacağını oluşturur.

Formül: Artık Değer = [Tasfiye Sırasında Mevcut Edinilmiş Mallar + Eklenecek Değerler + Denkleştirme Alacağı] – [Katkı Alacağı (Değer Artış Payı) + Denkleştirme Borcu + Borçlar]

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2015/13223 - K.2017/3960 - T.21/03/2017 kararında, her bir edinilmiş mal için o malın kendisinden kaynaklanan borçların denkleştirmesi yapılarak ayrı ayrı artık değere katılma alacağı hesaplanması gerektiğini, malların toplam değerinden toplam borcun düşülmesi yönteminin hatalı olduğunu belirtmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2012/365 - K.2012/561 - T.12/09/2012 kararında ise, katılma alacağında paylaşılanın edinilmiş mal değil artık değer olduğunu vurgulamış ve katılma alacağının edinilmiş malların toplamı dikkate alınarak hesaplanması gerektiğini belirtmiştir.

Bu kararların pratik anlamı: Doktrinde artık değer tüm aktif ve pasiflerin toplanarak hesaplanması gerektiği kabul edilirken, Yargıtay uygulamasında her bir edinilmiş mal için ayrı ayrı hesaplama yapılmaktadır. Artık değer sadece bir hesap değeridir, eşlerin katılma alacağı ayni değil parasal bir haktır. Pasifler aktiflerden fazla çıkarsa artık değer sıfır kabul edilir, diğer eş borçlardan sorumlu tutulamaz.

Sürüm değeri nedir ve ne zaman esas alınır?

TMK m. 232 uyarınca mal rejiminin tasfiyesinde kural olarak malların sürüm değerleri esas alınır. Sürüm değeri, bir malın serbest piyasada normal ilişkiler çerçevesinde sahip olabileceği, değerleme anındaki parayla ifade edilebilir olağan değişim değeridir. Kısaca piyasa değeridir.

Bu kuralın pratik anlamı: Bilirkişi incelemesinde malın alış fiyatı veya defter değeri değil, tasfiye anındaki gerçek piyasa değeri esas alınır. Tasfiye davasının uzaması halinde, hâkim değerde meydana gelen artışı dikkate alarak karar tarihine en yakın tarihteki sürüm değerini esas almalıdır.

Gelir değeri ne zaman uygulanır?

TMK m. 233 uyarınca tarımsal işletmelerde, sürüm değeri yerine gelir değeri esas alınır. Gelir değerinin uygulanabilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir:

  • Bir tarımsal işletmenin bulunması: Bütünlük arz eden tarımsal işletme olmalıdır.

  • Bizzat işletmeye devam edilmesi: Bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam etmesi veya sağ kalan eş ya da altsoydan birinin özgüleme talep hakkının bulunması.

  • Değer artışı veya katılma alacağı: Tarımsal işletmenin değer artış payı veya katılma alacağının bulunması.

Bu düzenlemenin pratik anlamı: Gelir değeri genellikle sürüm değerinden düşüktür, işletmenin sürdürülebilirliğini korumak amacıyla tercih edilmiştir. Ancak TMK m. 233/2 uyarınca tarımsal işletmenin maliki veya mirasçıları, diğer eşe karşı sürüm değeri üzerinden hesaplama yapılmasını talep edebilir. TMK m. 234 uyarınca özel haller (sağ kalan eşin geçim koşulları, yapılan yatırımlar, mali durum) gerektirdiğinde hesaplanan değer uygun miktarda artırılabilir.

Değerlendirme anı nasıl belirlenir?

TMK m. 235 uyarınca mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri ise malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır.

  • Mevcut edinilmiş mallar: Tasfiye anındaki değerleriyle (fiilen tasfiyenin yapıldığı andaki sürüm değeri). Uygulamada katılma alacağı davasının karar tarihine en yakın zamandaki keşif değeri esas alınır.

  • Eklenecek değerler: Devir tarihindeki değerleriyle. TMK m. 229 kapsamındaki kazandırmalar ve katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler; tasfiye tarihindeki değil, devir tarihindeki değerle hesaba katılır.

  • Muvazaa davası halinde: Devir işleminin muvazaa nedeniyle geçersizliği tespit edilirse, malvarlığı eşin uhdesine döneceğinden, devir tarihi değil tasfiye davasının karar tarihine en yakın tarihteki sürüm değeri esas alınır.

Bu kuralların pratik anlamı: Mal rejiminin sona erme anı ile tasfiye anı farklı olabilir. Kanun, hak sahibi eşin bu arada değer kaybına uğramasını önlemek amacıyla tasfiye anındaki değeri esas almıştır. Özellikle enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bu kural büyük önem taşır. Taraflar anlaşarak tasfiye yaparsa, hangi andaki değeri esas alacaklarını serbestçe kararlaştırabilirler.

Mal rejimi tasfiyesinde ne yapmalıyım?

Boşanma veya mal rejiminin sona ermesi halinde:

  • Mal rejiminin sona erme tarihini tespit edin: Boşanma davası açılmışsa dava tarihi; ölümde ölüm tarihi, başka mal rejimine geçişte sözleşme tarihi (TMK m. 225).

  • Kişisel malları ve edinilmiş malları ayırın: Evlilik öncesi mallar, miras ve bağış yoluyla edinilen mallar kişiseldir. Evlilik içinde edinilen mallar kural olarak edinilmiş maldır.

  • Eklenecek değerleri kontrol edin: TMK m. 229 kapsamındaki son bir yıl içindeki rızasız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirleri tespit edin.

  • Denkleştirme talebini unutmayın: Kişisel maldan edinilmiş mala veya tersi yönde katkı varsa denkleştirme talebi ileri sürün. Bu talep artık değeri doğrudan etkiler.

  • Bilirkişi incelemesi talep edin: Malların tasfiye anındaki sürüm değerinin uzman bilirkişilerce tespitini isteyin.

  • Görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyin: Aile mahkemesi görevlidir. Ölümle sona ermede ölenin son yerleşim yeri; boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda, bu davalarda yetkili olan mahkeme, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 214).

  • Katılma alacağı davası açın: Boşanma davasıyla veya boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ayrı dava olarak açılabilir.

Sonuç

Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde artık değer hesaplaması, eşler arasındaki ekonomik dengeyi sağlayan temel mekanizmadır. Kural olarak malların sürüm değeri (piyasa değeri), tarımsal işletmelerde ise gelir değeri esas alınır. Değerlendirme anı, mevcut edinilmiş mallar için tasfiye anı; eklenecek değerler için devir tarihidir. Yargıtay, her bir edinilmiş mal için ayrı ayrı hesaplama yapılmasını aramakta olup, denkleştirme talebinin ileri sürülmesi artık değeri doğrudan etkilemektedir. Özellikle enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde, tasfiye anındaki değerin esas alınması ilkesi hak sahibi eşi korumaktadır.

Atıfta Bulunulan Kaynaklar

İçtihatlar

  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

    E.2012/365 - K.2012/561 - T.12/09/2012

    Davacı, evlilik birliği içerisinde alınan taşınmazda ev işleri yaparak katkıda bulunduğunu belirterek katılma alacağı istemiştir. Davalı ise taşınmazın, babasından kalan kişisel mallarının satışından gelen parayla alındığını savunmuştur. Yargıtay HGK, aile hukukuna ilişkin mal rejimi tasfiyesi davalarında kişisel mal…

    Kararı açın
  • Yargıtay 8. Hukuk Dairesi

    E.2015/13223 - K.2017/3960 - T.21/03/2017

    Kararı açın

Mevzuat

  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 225

    Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 229

    Aşağıda sayılanlar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir: 1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar, 2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı…

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 231

    Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 232

    Mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerleri esas alınır.

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 233

    Bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği veya sağ kalan eş ya da altsoyundan birinin kendisine bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu bir tarımsal işletme için değer artışından alacağı pay ve katılma alacağı, bunların gelir değeri göz önünde tutularak hesaplanır. Tarımsal işletmenin maliki…

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 234

    Özel hâller gerektirdiği takdirde hesaplanan değer, uygun bir miktarda artırılabilir. Özellikle sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal işletmenin alım değeri, ayrıca tarımsal işletme kendisine ait olan eşin yaptığı yatırımlar veya malî durumu özel hâllerden sayılır.

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 235

    Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılırlar. Edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri, malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır.

    Maddeyi açın
  • TÜRK MEDENİ KANUNU — Madde 214

    Eşler veya mirasçılar arasında bir mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda, aşağıdaki mahkemeler yetkilidir: 1. Mal rejiminin ölümle sona ermesi durumunda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi, 2. Boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda, bu davalarda yetkili olan…

    Maddeyi açın

Konular

  • edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye
  • sürüm değeri
  • gelir değeri
  • katılma alacağı hesaplama
  • boşanmada mal paylaşımı
  • edinilmiş mal rejimi
  • yasal mal rejiminde tasfiye
  • artık değer
  • TMK 231 - 235

Aile Hukuku’ndan diğer yazılar

Aile Hukuku19 Kasım 2026

Evlenmenin Nisbi Butlanı: Sebepleri, İptal Davası ve Sonuçları

Evlenmenin nisbi butlanı nedir? Nisbi butlan sebepleri, ayırt etme gücünden geçici yoksunluk, yanılma, aldatma, korkutma, butlan davası, evlenmenin iptali, altı ay süre, beş yıl süre, hak düşürücü süre, evlilikte nisbi butlan davası, evlilikte nisbi butlan, evlilikte nisbi butlan hak düşürücü süreler, evliliğin iptali, evlilikte yasal temsilci izni, numerus clausus, kanunda sınırlı sayıda sayılma, evlenmenin nisbi butlanında iptal davasını kimler açabilir?, .

Milletlerarası Özel Hukuk · Aile Hukuku28 Ekim 2026

Yabancı Mahkemelerdeki Boşanma ve Velayet Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi: Şartları, Süreci ve Yargıtay Kararları

Yabancı mahkemelerdeki boşanma ve velayet kararları Türkiye’de nasıl tanınır? MÖHUK şartları, NHK ile nüfusa tescil, birlikte velayet tenfizi, tanıma, tenfiz, karşılıklılık, karşılıklılık esası, karşılıklılık ilkesi, mütekabiliyet ilkesi, mütekabiliyet, mütekabiliyet esası, kısmi tenfiz, başka ülkede boşanma, revizyon yasağı, apostil şerhi, yurt dışında boşanma, yurt dışında verilen boşanma kararı, yurt dışında verilen velayet kararı, yurt dışı mahkeme kararının Türkiye’de geçerliliği, yurt dışı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması, yurt dışı mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi, yabancı ülkede boşanma, yabancı ülkedeki boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi? yabancı ülkedeki boşanma kararı Türkiye’de nasıl geçerli olur? Yargıtay kararlarıyla kapsamlı rehber.

Aile Hukuku18 Haziran 2026

Evlenmenin Mutlak Butlanı: Sebepleri, Butlan Davası ve Sonuçları

Evlenmenin mutlak butlanı nedir? TMK m. 145 sebepleri, batıl olan evlenmeler, butlan davası, mutlak butlan davası, evliliğin mahkeme kararıyla sonlandırılması, eşin evli çıkması, mevcut evlilik, ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk halinde evliliğin durumu, evlilikte ayırt etme gücü, akıl hastalığı halinde evliliğin durumu, evlilikte akıl hastalığı, hısımlık halinde evliliğin durumu, hısımlar arası evlenme yasağı, yasak derecede hısımlık, akrabalık halinde evliliğin durumu, evlenmede savcının re’sen davası, savcının davalar katılması, evlenmenin butlanında iyi niyetli eşin ve çocukların korunması, kadının bekleme süresinden önce evlenmesi, evlilikle Türk vatandaşlığının kazanılması, evlenmenin butlanı halinde Türk vatandaşlığı kazanan yabancıların durumu, kesin olmayan evlenme engelleri, bulaşıcı hastalık halinde evlenme, evlenmenin butlanı davasını kimler açabilir? İyileşen eşin butlan davası açması, evlenmenin mutlak butlanı davasında süre, evlenmenin mutlak butlanı davasının nisbi butlan davasına dönüşmesi ve sonuçlarıyla kapsamlı rehber.

Tüm yazılar